Giảm Trừ Người Phụ Thuộc 2026: Ai Được Tính, Đăng Ký Thế Nào Để Hợp Lệ

Nếu bạn chưa đăng ký người phụ thuộc, mỗi tháng sẽ mất 6,2 triệu đồng giảm trừ. Tính ra cả năm là 74,4 triệu đồng, đủ để thu nhập tính thuế của bạn bị đẩy lên cao hơn và làm số thuế phải nộp tăng thêm đáng kể. Với người làm công ăn lương, đây không phải khoản nhỏ, nhưng nhiều người vẫn quên hoặc làm sai quy trình đăng ký.

Bài này đi thẳng vào 4 phần: ai được tính là người phụ thuộc (NPT), hồ sơ cần chuẩn bị, cách đăng ký qua công ty hoặc tự đăng ký, và các lỗi thường khiến hồ sơ bị trả lại.

Mức giảm trừ NPT năm 2026: 6,2 triệu/người/tháng

Theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15, áp dụng từ ngày 01/01/2026, mỗi người phụ thuộc được giảm trừ 6,2 triệu đồng/tháng, tăng 40% so với mức cũ 4,4 triệu. Tính theo năm, mỗi NPT giảm trừ 74,4 triệu đồng.

Số tiền này được trừ trực tiếp khỏi thu nhập tính thuế trước khi áp biểu thuế lũy tiến. Cộng với mức giảm trừ bản thân 15,5 triệu/tháng, tổng giảm trừ của một người có 1 NPT lên tới 21,7 triệu/tháng, cao hơn khá nhiều so với mức 15,4 triệu của luật cũ.

Để thấy rõ tác động: với tổng thu nhập 30 triệu/tháng và 1 con nhỏ đã đăng ký NPT, thuế TNCN năm 2026 chỉ khoảng 33.000 đồng/tháng. Nếu quên đăng ký, số thuế có thể lên hơn 700.000 đồng. Chênh lệch gần 700.000 đồng/tháng đủ để bù một phần tiền học thêm hoặc tiền sữa cho con.

Bạn có thể nhập số NPT vào công cụ tính thuế TNCN 2026 ở trang công cụ để xem ngay khác biệt.

Ai được tính là người phụ thuộc?

Quy định về NPT vẫn theo Thông tư 111/2013/TT-BTC (phần điều kiện chưa thay đổi, chỉ có mức tiền cập nhật). Có ba nhóm chính:

Nhóm 1: Con cái

Con đẻ, con nuôi hợp pháp, con riêng của vợ/chồng (đang chung sống và nuôi dưỡng) đều được tính. Điều kiện cụ thể:

Con dưới 18 tuổi: tự động đủ điều kiện, không cần xét thu nhập.
Con từ 18 tuổi trở lên đang đi học: chỉ tính khi đang học cao đẳng, đại học, sau đại học hệ chính quy hoặc học nghề. Điều kiện kèm theo là không có thu nhập, hoặc thu nhập bình quân không quá 1 triệu/tháng.
Con từ 18 trở lên không đi học: chỉ tính nếu mất khả năng lao động, có giấy xác nhận y tế.

Một số gia đình có con học thạc sĩ hoặc tiến sĩ vẫn đăng ký NPT được, miễn là người con đang học chính quy và chưa có thu nhập đáng kể.

Nhóm 2: Bố mẹ

Gồm bố mẹ đẻ, bố mẹ chồng/vợ, bố mẹ nuôi hợp pháp, bố dượng/mẹ kế (đã chung sống nuôi dưỡng theo pháp luật). Điều kiện:

Đã hết tuổi lao động (nam từ 60, nữ từ 55 trong giai đoạn chuyển đổi tuổi nghỉ hưu) HOẶC trong tuổi lao động nhưng mất khả năng lao động có xác nhận y tế.
Thu nhập bình quân không quá 1 triệu đồng/tháng.

Lưu ý: nếu bố mẹ có lương hưu hoặc thu nhập từ kinh doanh vượt 1 triệu/tháng, không được đăng ký dù bạn vẫn đang chu cấp.

Nhóm 3: Người khác không nơi nương tựa

Anh chị em ruột, ông bà nội ngoại, cô dì chú bác ruột, cháu ruột, người mà bạn có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo pháp luật. Điều kiện:

Không nơi nương tựa, không thể tự lo được cho cuộc sống.
Thu nhập bình quân không quá 1 triệu/tháng.
Có giấy tờ chứng minh quan hệ và việc bạn đang nuôi dưỡng.

Nhóm này khó hơn hai nhóm trên vì cơ quan thuế yêu cầu chứng minh đầy đủ. Hồ sơ thường phải có xác nhận của UBND địa phương.

Mỗi NPT chỉ tính cho một người nộp thuế

Đây là quy tắc nhiều người hay bỏ sót. Ví dụ con nhỏ chỉ được đăng ký dưới tên một bên cha hoặc mẹ, không thể để cả hai cùng tính giảm trừ cho cùng một người phụ thuộc.

Cách chọn thường hợp lý nhất là để bên có thu nhập cao hơn đăng ký, vì mỗi đồng giảm trừ ở bậc thuế cao sẽ giúp tiết kiệm nhiều hơn. Ví dụ chồng lương 60 triệu, vợ lương 20 triệu, cùng có 2 con thì đăng ký cả 2 con dưới tên chồng thường tiết kiệm thuế hơn so với chia mỗi người 1 con.

Trường hợp đặc biệt: một bố/mẹ có thể được nhiều con cùng đăng ký NPT (nếu các con là người trưởng thành đang nuôi dưỡng). Nhưng vẫn theo nguyên tắc: bố/mẹ đó chỉ được tính cho 1 người con duy nhất trong cùng năm tính thuế.

Quy trình đăng ký NPT qua công ty (cách phổ biến nhất)

Nếu bạn là nhân viên có hợp đồng lao động và công ty đang khấu trừ thuế tại nguồn, đăng ký NPT qua công ty là cách nhanh và đơn giản nhất.

Bước 1: Lấy mẫu tờ khai đăng ký NPT từ phòng nhân sự. Mẫu chuẩn là Mẫu số 07/ĐK-NPT-TNCN ban hành theo Thông tư 80/2021/TT-BTC. Một số công ty có file mềm sẵn để bạn điền.

Bước 2: Chuẩn bị giấy tờ chứng minh quan hệ.

Con: giấy khai sinh bản sao (kèm bản chính để đối chiếu), hoặc trích lục hộ tịch.
Con trên 18 đang đi học: thêm thẻ sinh viên hoặc xác nhận học của trường.
Bố mẹ: giấy chứng nhận quan hệ huyết thống (giấy khai sinh của bạn ghi tên bố mẹ là được). Nếu bố mẹ vẫn trong tuổi lao động mà mất khả năng, cần giấy giám định y khoa.
Người khác: phải có xác nhận của UBND xã/phường về việc nuôi dưỡng và không nơi nương tựa.

Bước 3: Nộp hồ sơ cho phòng nhân sự. Bạn nên nộp trong vòng 90 ngày kể từ thời điểm phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng, ví dụ ngày con chào đời hoặc ngày bố mẹ về hưu. Nếu nộp muộn hơn, nhiều nơi vẫn tiếp nhận nhưng phần giảm trừ cho thời gian trước đó thường không được tính lại.

Bước 4: Công ty gửi tờ khai cho cơ quan thuế. Mã số thuế của NPT (nếu có) sẽ được cấp. Từ kỳ lương sau, công ty áp dụng giảm trừ 6,2 triệu vào bảng lương nên bạn sẽ thấy phần thuế giảm khá rõ.

Đăng ký NPT cho freelancer hoặc người làm tự do

Nếu bạn không có công ty trả lương, vẫn đăng ký được trực tiếp với cơ quan thuế qua eTax Mobile hoặc website thuedientu.gdt.gov.vn. Quy trình tương tự nhưng bạn tự nộp và tự theo dõi.

Đăng ký NPT là điều kiện để bạn được giảm trừ khi tự khai quyết toán cuối năm. Không đăng ký nghĩa là cơ quan thuế không công nhận, dù bạn có chứng từ chu cấp cũng vô ích.

Năm sai sót thường gặp khi đăng ký NPT

Sai 1: Đăng ký muộn quá 90 ngày. Hậu quả là bạn dễ mất phần giảm trừ của những tháng trước thời điểm đăng ký. Cách xử lý đơn giản nhất là làm hồ sơ ngay khi phát sinh NPT mới, như lúc con vừa sinh hoặc khi bố mẹ chính thức về hưu.

Sai 2: Cùng một NPT đăng ký dưới tên nhiều người. Hệ thống thuế có thể phát hiện khi đối chiếu dữ liệu và một bên sẽ bị truy thu. Cách tránh là vợ chồng hoặc anh chị em thống nhất ngay từ đầu ai là người đăng ký.

Sai 3: Khai NPT có thu nhập vượt 1 triệu/tháng. Cơ quan thuế đối chiếu dữ liệu sẽ phát hiện. Khắc phục: chỉ đăng ký nếu chắc chắn thu nhập NPT dưới ngưỡng.

Sai 4: Quên báo khi NPT không còn đủ điều kiện. Ví dụ con tốt nghiệp rồi đi làm thì phải báo cắt giảm trừ. Bạn nên rà lại danh sách NPT vào đầu mỗi năm hoặc khi gia đình có thay đổi lớn.

Sai 5: Đăng ký xong nhưng không kiểm tra trên bảng lương. Có trường hợp công ty quên cập nhật. Khắc phục: tháng đầu sau đăng ký, đối chiếu phần giảm trừ trên phiếu lương.

Sau khi nắm phần NPT, bạn nên đọc thêm phân tích chi tiết Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 để nhìn toàn cảnh các thay đổi trong năm 2026. Nếu muốn biết ngay số thuế của mình, hãy thử công cụ tính thuế TNCN 2026 và nhập mức lương thực tế của bạn.

Nếu lương của bạn từ 10 triệu trở lên và bạn đang muốn mở thẻ tín dụng phù hợp, tham khảo bài Điều kiện mở thẻ tín dụng và Thẻ tín dụng dễ mở nhất để chọn được thẻ đầu tiên.