Thu Nhập Vãng Lai Là Gì? Cách Tính Thuế Và Hướng Dẫn Quyết Toán

Thu nhập vãng lai là một trong những khái niệm dễ gây nhầm lẫn nhất trong hệ thống thuế thu nhập cá nhân (TNCN) tại Việt Nam. Vì vậy, nội dung dưới đây, thetotnhat.vn sẽ cung cấp các thông tin pháp lý đầy đủ, căn cứ trực tiếp vào Thông tư 111/2013/TT-BTC và các văn bản liên quan, giúp bạn hiểu rõ thu nhập vãng lai là gì, cách tính thuế đúng và thực hiện quyết toán hợp pháp để bảo vệ quyền lợi của mình.

Thu nhập vãng lai là gì?

Thu nhập vãng lai là các khoản thu nhập phát sinh không thường xuyên, không ổn định và không gắn với một hợp đồng lao động dài hạn. Đây là loại thu nhập từ tiền công, tiền thù lao mà một cá nhân nhận được bên ngoài quan hệ lao động chính thức, thường xuất hiện dưới dạng hợp đồng dịch vụ ngắn hạn, hợp tác theo từng dự án hoặc thanh toán theo từng lần thực hiện công việc.

Căn cứ Điểm c Khoản 2 Điều 2 Thông tư 111/2013/TT-BTC, thu nhập vãng lai bao gồm các khoản thù lao phát sinh từ nhiều hình thức khác nhau như:

• Tiền hoa hồng từ hoạt động môi giới, đại lý bán hàng theo từng hợp đồng riêng lẻ.
• Tiền tham gia nghiên cứu khoa học, thực hiện đề tài hoặc tham gia các dự án có thời hạn.
• Tiền nhuận bút từ viết bài, sách, tác phẩm báo chí.
• Thù lao giảng dạy khóa học ngắn hạn, thỉnh giảng, tham gia biểu diễn văn hóa nghệ thuật.
• Tiền thực hiện dịch vụ quảng cáo, tư vấn độc lập và các khoản thù lao tương tự.

Thu nhập vãng lai có phải nộp thuế không? Cách tính thuế chi tiết

Câu trả lời là Có, và ngưỡng áp dụng khấu trừ thuế được xác định rất rõ ràng. Theo Điểm i Khoản 1 Điều 25 Thông tư 111/2013/TT-BTC, các tổ chức, cá nhân trả tiền công, tiền thù lao hoặc các khoản chi khác cho cá nhân cư trú không ký hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng lao động dưới 3 tháng có tổng mức trả thu nhập từ 2.000.000 đồng/lần trở lên thì phải thực hiện khấu trừ thuế theo mức 10% trên thu nhập trước khi trả cho cá nhân. Tìm hiểu thêm về ai phải đóng thuế thu nhập cá nhân để xác định rõ nghĩa vụ của mình.

Công thức tính thuế như sau:

Thuế TNCN phải nộp = Thu nhập vãng lai × 10%

Ví dụ: Một cộng tác viên thiết kế nhận 5.000.000 đồng tiền công từ một công ty sau khi hoàn thành dự án. Công ty này có trách nhiệm khấu trừ 500.000 đồng (10% × 5.000.000) trước khi thanh toán. Như vậy, khoản tiền thực nhận của cộng tác viên sẽ còn 4.500.000 đồng.

Lưu ý: Mức khấu trừ 10% được tính trên từng lần chi trả, không phải tổng cộng dồn. Điều này đồng nghĩa với việc, nếu mức thù lao mà doanh nghiệp chi trả dưới 2 triệu thì sẽ không cần khấu trừ thuế.

Khi nào thu nhập vãng lai được miễn khấu trừ 10%?

Để có thể được miễn khấu trừ thuế thu nhập cá nhân ngay khi nhận thù lao vãng lai, bạn cần làm bản cam kết và phải đáp ứng các điều kiện bắt buộc.

Điều kiện được miễn khấu trừ theo mẫu 08/CK-TNCN

Để được miễn khấu trừ thuế, cá nhân cần lập bản cam kết theo mẫu 08/CK-TNCN tại Phụ lục II ban hành kèm Thông tư 80/2021/TT-BTC và gửi cho tổ chức trả thu nhập để làm căn cứ tạm thời chưa khấu trừ thuế.

Dưới đây là 5 điều kiện bắt buộc phải đáp ứng để có thể lập cam kết miễn khấu trừ thuế. 

• Thu nhập từ 2.000.000 đồng/lần trở lên (nếu dưới ngưỡng này thì không cần cam kết vì bên chi trả vốn không khấu trừ).
• Không ký hợp đồng lao động hoặc chỉ ký hợp đồng dưới 3 tháng.
• Chỉ có duy nhất một nguồn thu nhập thuộc đối tượng phải khấu trừ 10%.
• Cần ước tính tổng thu nhập chịu thuế trong năm sau khi trừ giảm trừ gia cảnh chưa đến mức phải nộp thuế.
• Cá nhân làm cam kết phải đã đăng ký thuế và có mã số thuế tại thời điểm lập cam kết.

Quy trình lập và nộp bản cam kết

Để lập bản cam kết miễn khấu trừ thuế, bạn thực hiện theo các bước sau:

• Tải mẫu 08/CK-TNCN từ Cổng thông tin điện tử của Tổng cục Thuế hoặc truy cập thuvienphapluat.vn để lấy bản mẫu chính thức ban hành kèm Thông tư 80/2021/TT-BTC.
• Điền đầy đủ thông tin cá nhân, mã số thuế, ước tính tổng thu nhập trong năm và ký tên. Sau đó bạn nộp bản cam kết trực tiếp cho tổ chức hoặc cá nhân chi trả thu nhập.
• Bên chi trả sẽ căn cứ vào cam kết này để không thực hiện khấu trừ 10%.

Lưu ý: bản cam kết này chỉ có giá trị trong năm dương lịch mà bạn lập. Nếu thực tế tổng thu nhập vượt mức chịu thuế trong khi bạn đã cam kết không vượt, cơ quan thuế sẽ truy thu toàn bộ số thuế thiếu và có thể xử phạt thêm.

Thu nhập vãng lai có phải quyết toán thuế không?

Tùy thuộc nguồn thu nhập và hình thức làm việc, bạn có thể thuộc trường hợp bắt buộc phải quyết toán hoặc được miễn quyết toán.

Các trường hợp bắt buộc phải quyết toán

Bạn phải tự thực hiện quyết toán thuế TNCN nếu thuộc một trong hai tình huống sau.

• Bạn vừa có thu nhập vãng lai, vừa có thu nhập từ tiền lương, tiền công tại một hoặc nhiều nơi. Xem thêm khi nào cá nhân phải tự quyết toán thuế TNCN để xác định rõ trường hợp của mình.
• Số thuế 10% đã bị khấu trừ lớn hơn số thuế thực tế phải nộp và bạn có nhu cầu hoàn thuế thì bắt buộc phải làm thủ tục quyết toán.

Các trường hợp được miễn quyết toán

Bạn sẽ được miễn quyết toán thuế cuối năm nếu thuộc các trường hợp sau:

• Thu nhập vãng lai là nguồn thu duy nhất của bạn, đã bị khấu trừ 10% và không có nhu cầu hoàn thuế.
• Bạn có hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên tại một đơn vị và đồng thời có thu nhập vãng lai bình quân không vượt quá 10 triệu đồng/tháng đã bị khấu trừ 10% thuế.
• Số thuế phải nộp bổ sung sau khi quyết toán không vượt quá 50.000 đồng.

Thủ tục quyết toán thuế thu nhập vãng lai cho người lao động

Nếu bạn thuộc trường hợp phải thực hiện quyết toán thuế cho thu nhập vãng lai, dưới đây là những hồ sơ và thủ tục cần chuẩn bị.

Hồ sơ cần chuẩn bị

Để quyết toán thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập vãng lai, hồ sơ mà bạn cần chuẩn bị bao gồm:

• Tờ khai quyết toán thuế TNCN theo Mẫu 02/QTT-TNCN (ban hành kèm Thông tư 80/2021/TT-BTC).
• Bảng kê giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc (nếu có đăng ký người phụ thuộc).
• Chứng từ khấu trừ thuế TNCN do bên chi trả cấp.

Nơi nộp hồ sơ

Thông thường, cá nhân nộp hồ sơ quyết toán tại cơ quan thuế quản lý nơi đã đăng ký giảm trừ gia cảnh. Nếu chưa đăng ký giảm trừ gia cảnh ở đâu, nộp tại cơ quan thuế nơi cư trú.

Nếu nộp trực tuyến qua Cổng dịch vụ công thuế tại địa chỉ canhan.gdt.gov.vn, hệ thống sẽ tự động hỗ trợ xác định đúng cơ quan thuế quản lý dựa trên thông tin tài khoản của bạn.

Các bước nộp quyết toán trực tuyến

• Bước 1: Truy cập canhan.gdt.gov.vn và đăng nhập bằng tài khoản thuế cá nhân (đăng nhập qua VNeID, hoặc bằng mã số thuế và mật khẩu đã đăng ký).
• Bước 2: Chọn mục Quyết toán thuế TNCN, sau đó chọn năm tính thuế cần quyết toán.
• Bước 3: Điền thông tin vào tờ khai 02/QTT-TNCN trực tiếp trên cổng. Hệ thống có tích hợp dữ liệu khấu trừ thuế từ các đơn vị chi trả đã nộp tờ khai lên Tổng cục Thuế, giúp bạn kiểm tra chéo với chứng từ khấu trừ mình đang có.
• Bước 4: Kết xuất file XML và nộp hồ sơ điện tử. Sau khi nộp thành công, hệ thống sẽ gửi thông báo chấp nhận hồ sơ qua email hoặc tin nhắn.
• Bước 5: Nếu có số thuế được hoàn, cập nhật thông tin tài khoản ngân hàng để nhận hoàn thuế chuyển khoản.

Thời hạn quyết toán

Thời hạn chuẩn bị hồ sơ quyết toán thuế TNCN là trước ngày 30/4 của năm sau (ví dụ quyết toán năm 2024 phải hoàn thành trước ngày 30/4/2025).

Mức phạt khi chậm nộp thuế thu nhập cá nhân

Có hai loại tiền phạt khác nhau mà người nộp thuế cần phân biệt rõ như sau:

• Tiền chậm nộp thuế: Theo Khoản 2 Điều 59 Luật Quản lý thuế 2019, tiền chậm nộp thuế TNCN được tính bằng 0,03%/ngày trên số tiền thuế chậm nộp.
• Tiền chậm nộp tiền phạt: Theo Điều 42 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, tổ chức, cá nhân chậm nộp tiền phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn thì bị tính tiền chậm nộp tiền phạt theo mức 0,05%/ngày tính trên số tiền phạt chậm nộp.

Ngoài tiền chậm nộp, cá nhân nộp chậm tờ khai quyết toán thuế TNCN từ 01 đến 30 ngày và không có tình tiết giảm nhẹ sẽ bị phạt từ 1.000.000 đến 2.500.000 đồng; nếu chậm trên 91 ngày và có phát sinh số thuế phải nộp thì mức phạt có thể lên tới từ 7.500.000 đến 12.500.000 đồng.

Kết luận

Việc nắm rõ các quy định về thu nhập vãng lai sẽ giúp bạn chủ động quản lý tài chính cá nhân và tuân thủ đúng quy định pháp luật. Bạn có thể sử dụng công cụ tính thuế thu nhập cá nhân để ước tính nhanh số thuế phải nộp. Dù bạn là người làm tự do hay chỉ thỉnh thoảng nhận việc làm thêm, hãy luôn yêu cầu đơn vị chi trả cung cấp chứng từ khấu trừ thuế. Việc lưu giữ cẩn thận các chứng từ này ngay từ thời điểm nhận thù lao là cơ sở vững chắc nhất để bạn thực hiện quyết toán chính xác và nhận lại phần tiền thuế đóng dư vào dịp cuối năm.